Bugun...



İKİ GÜZEL KİTAP: SLAV MİTOLOJİSİ – RUS MİTOLOJİSİ
Tarih: 18-10-2018 09:21:40 + -



facebook-paylas
Tarih: 18-10-2018 09:21

İKİ GÜZEL KİTAP: SLAV MİTOLOJİSİ – RUS MİTOLOJİSİ

Sami GÖREN

sgsgoren@gmail.com

 

Sayın okurlarım, öncelikle Allah’ın selamı ve rahmeti üzerinize / üzerimize olsun; Allah’tan sağlıklı ve mutlu günler dilerim.

 

Size mitolojiden ve okuduğum Gamze ÖKSÜZ – Rus Mitolojisi ile Gönül UZELLİ – Slav Mitolojisi adlı kitaplarından söz edeceğim.

 

MİTOLOJİ

 

Mitoloji (Fr. mythologie): 1. Mitleri, doğuşlarını, anlamlarını yorumlayan, inceleyen bilim: “ 2. Bir ulusa, bir dine, özellikle Yunan, Latin uygarlığına ait mitlerin, efsanelerin bütünü: (TDK Türkçe Sözlük)

 

Mitoloji, bir din veya bir halkın kültüründe Tanrılar, kahramanlar, evren ve insanın yaratılışına dair tüm sözlü ve yazılı efsane birikimini, bu efsanelerin doğuşlarını, anlamlarını yorumlayıp inceleyen ve sınıflandıran çalışmalar bütünüdür.

 

Mitoloji insanlık tarihinin kadim bilgileridir, dünyayı keşfetme ve anlamlandırma çabasıdır.

 

Antik Yunan’da, söz kavramını ifade eden üç kelime bulunmaktaydı: Mitos, Epos, Logos.

 

Mitoloji “mit” ve “logos” kelimelerinin bir araya gelmeleri ile oluşmuştur.

 

Mit söz, rivayet, masal; logos düşünme, akıl ile kavrama anlamlarına gelir.

 

Mitos söylenen ya da duyulan sözdür, masal, öykü veya efsane anlamına gelir. Mitoslar, ilkel insan topluluklarının evreni, yeryüzünü ve tabiat olaylarını kişileştirerek yorumlama ve henüz sırrını çözemedikleri yaşamla ilgili her türlü oluşumu anlamlı bir biçimde açıklama gereksiniminden doğmuş öykülerdir. Ancak, insanlar gördüklerini, duyduklarını anlatırken kendilerinden de pek çok şey eklediklerinden mitoslara pek güven olmaz.

 

Epos ise belli bir düzen ve ölçüye göre söylenen, okunan sözdür; şiir, destan ve ezgi anlamına gelir. Mitosla, epos arasında yakınlık vardır; mitos eposun içeriğidir ve çekirdeğini oluşturur. Epos ise mitosu biçimlendirir. Epos ne kadar güzel ve başarılıysa, mitos da o kadar etkileyici olur.

 

Logos ise epos ve mitostan bütünüyle farklıdır. Logos, gerçeğin insan sözüyle dile gelmesidir. Logos, insanda düşünce, doğada kanundur. Her yerde ve her şeyde vardır, ortaklaşa ve tanrısaldır. Düşünürün asıl görevi logosu bulmak ve sözle dile getirmektir. Logosla açılan bu yol doğruca bilime ulaşır.

 

Mitosla epos uyumlu bir şekilde birleştikleri halde, logos ile aralarında gittikçe kesinleşen bir karşıtlık bulunmaktadır. Antik Çağ bilginleri insanı ve evreni anlatırken, mitosun uydurduğu, eposun dile getirdiği Tanrı masallarını zararlı bulurlar. Fakat mitoslar, günümüze değin sanatın yararlandığı bir ilham ve kültür kaynağı olmuştur.

 

Mitoloji, mitoslar bilimi ve mitosların sistemli bir şekilde toplamı demektir.

 

Mitoloji, mitlerin ortaya çıkışını anlamını inceleyen bir bilimdir.

 

Mitoloji, rivayet / söylence bilimidir.

 

Mitoloji, geçmişte söylenenlerin tekrar edilmesi ya da hikayeleştirilmesidir.

 

Bilinmeyen herşey insanda merak, hayranlık ya da korku duygusuna sebep olur.

 

Mitoloji, insanın şaşkınlık ve hayret duygusundan doğmuştur.

 

Mitoloji bilimin halk versiyonudur.

 

Pek çok halkın mitolojisinde ortak konu ve motifler mevcuttur.

 

Mitlerin en büyük özellikleri, sembolik olmalarıdır.

 

Kadim kültürlerde mit ve ayin bir bütün oluşturur. Mitler bütünün sözel kısmını, ayinler ise uygulama kısmını oluşturur.

 

Mitoloji araştırmalarına Hint, Mısır, Yunan mitolojilerinden başlamak gerekir.

 

19. yüzyılda Yunan, Türk, Japon, Çin vb mitolojiler birbirinden ayrılır.

 

Tanrıları, kahramanları ve doğaüstü varlıkları konu alan mitoslar, çoğunlukla geleneksel sözlü aktarı yoluyla (ozanlar, rahipler) yayılarak canlı kalmıştır.

 

Son olarak, din ve mit kavramları birbirinden tamamen farklıdır.

 

SLAV VE RUS MİTOLOJİLERİ

 

Slavlar 5 – 8. Yy büyük göçten sonra Elbe nehrinden , Dnepr ve Volga nehirlerine, Baltık Denizinin güney kıyılarından Balkan Yarımadasının kuzeyine kadar Merkez ce Doğu Avrupa topraklarını sahiplenirler. Yüzyıllar sonra Slavlar birbirinden ayrılır ve Avrupa’nın en kalabalık üç kollu ailesini oluştururlar;

 

Doğu Slavlar: Belaruslular, Ruslar ve Ukraynalılar,

 

Batı Slavlar: Polonyalılar, Slovaklar, Çekler (Baltık Slavları 12. Yüzyılda Germenlerle asimilasyona uğramış komşulardır),

 

Güney Slavlar: Bulgarlar, Makedonlar, Slovenler, Hırvatlar ve Boşnaklardan oluşur.

 

Slavlar birbirlerinden ayrılsalar da, mitolojinin onları bir çok noktada birleştirdiği görülür.

 

Slav mitolojileri sözlüdür, Slavlar yazıyı 9. YY’da kullanmaya başlamıştır.

 

Slav mitolojisi 9. Yüzyıldan itibaren yazılı hale gelir ve Hristiyanlığın etkisi ile büyük değişim geçirir.

 

Slav mitolojisinin klasik Roma ve Yunan mitolojisinden farklı bir yapısı ve dünya görüşü vardır.

 

Slav mitolojisi, gelişme sürecinde Tanrı-putlar, cinler-ruhlar ve doğa tanrıları olmak üzere üç evreden geçilir.

 

Slav Tanrılarının insan biçiminde net tasvirleri yoktur.

 

Katı ibadet formları ve belirli bir ibadet yerleri oluşmamıştır. Sadece Baltık Slavlarında sağlam bir din örgütlenmesi görülür.

 

Rus mitolojisi, Slav mitolojisinin özgün bir dalıdır.

 

Rus mitolojisinin yukarı kısmını gücü ve iktidarı elinde bulunduran tanrılar oluşturur. Aşağı kısmı ise doğanın ve ataların ruhlarından oluşur.

 

Mitolojik / pagan inançlar ve Hristiyanlık içiçe geçmiştir; Rusya’da düalist inanç sistemi bugün de varlığını korumaktadır.

 

Kaynakları:

Ortaçağ kronikleri,

Vakayinameler,

Yerli ve yabancı tarihçilerin yazıları,

Paganizm karşıtı olarak yaygınlaşan Hristiyan öğretileri özellikle de

Nestor’un 11. YY’da yazdığı Geçmiş Zamanlar Öyküsü,

Derinlikler Kitabı,

Pavel Joseph Shafarik – Slavların Tarihi Eserleri (1837).

 

Her iki kitapta da; Yaradılış / türeyiş, tanrılar, kült kavramlar, doğa olayları, ruhlar, cinler, ölüm ve sonrası / öteki dünya incelenmiştir. Her konu ile ilgili masalllar paylaşılmıştır.

 

Slav / Rus mitolojisindeki derinlik, sanat ve edebiyatın neden bu kadar zengin ve güçlü olduğuna cevap niteliğindedir. Kabul edilmelidir ki Slav / Rus sanat ve edebiyatı rakipsiz güzelliktedir.

 

Özellikle toprak, su ve ağaç kültleri ile ilgili değerlendirmeler hayranlık uyandıracak niteliktedir. Rusya Federasyonu 16 milyon 995 bin kilometrekarelik yüzölçümü ile 148 milyon 940 bin kilometrekarelik dünya yüzölçümünün yüzde 11.4'ünü oluşturuyor. Yine Rusya 7 milyon 635 bin kilometrekarelik ormanlık alanıyla dünyanın en fazla orman alanına sahip ülkesidir. Ormanlık alanlar ülkenin yüz ölçümünün yüzde 45,5’ine tekabül etmektedir ki dünya orman varlığının % 25’ine sahiptir. Bunun temelinde toprak, su ve ağaç kültleri ve topyekün mitolojik değerler yatmaktadır.

 

GÖNÜL UZELLİ – SLAV MİTOLOJİSİ

 

Prof. Dr. Gönül UZELLİ (1959 Varna, Bulgaristan) 1971’de ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç etti. Vatan Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü’nden mezun oldu, “Bulgaristan Türklerinde Gelenek, Görenek ve Giyim Kuşam” konulu tezle yüksek lisans yaptı. İ.Ü. Slav Dilleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı’nda Rus Kültürü ve Leh Kültürü dersleri verdi. 1992’de Rus Bilimler Akademisi bursu ile Moskova ve St. Petersbug’da araştırmalar yaptı. 1995’te “18 – 19. Yüyıllarda Rus Resim Sanatı” adlı tezle doktora yaptı. Pekçok kitap ve makale yazdı. Halen İ.Ü. Slav Dilleri ve Edebiyatları Bölümü Rus Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalında görev yapmaktadır.

 

Gönül UZELLİ’nin kaleme aldığı Slav Mitolojisi adlı kitap, Rusya, Polonya, Bulgaristan, Makedonya devlet kütüphanelerinde tamamlanmış, 256 sayfa ve 13 bölümden oluşan, 65 renkli resimle zenginleştirilmiş, yoğun bir emek ürünü güzel bir çalışma.

 

Gönül UZELLİ – Slav Mitolojisi adlı kitap Yapı Kredi Yayınları’ndan 2016’da çıkmıştır.

 

GAMZE ÖKSÜZ – RUS MİTOLOJİSİ

 

Doç. Dr. Gamze ÖKSÜZ Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi (DTCF) Slav Dilleri ve Edebiyatları Rus Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu olup; aynı bölümde yüksek lisans ve doktorasını yapmıştır. Pek çok kitap ve makale yazdı. Halen Gazi Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Rus Dili ve Edebiyatı bölümünde görev yapmaktadır.

 

Gamze ÖKSÜZ’ün kaleme aldığı Rus Mitolojisi adlı kitap, 217 sayfa olup, renkli fotoğraflarla zenginleştirilmiş, yoğun bir emek ürünü güzel bir çalışma.

 

Gamze ÖKSÜZ – Rus Mitolojisi adlı kitap Çeviri Bilim Yayınları’ndan 2014’te çıkmıştır.

 

SONUÇ

 

Aslında kültür, edebiyat, mitoloji ve sanat ne kadar yerel ve/veya milli özellikler taşırsa taşısın evrenseldir. İnsanız ve insana ait olan / insana özgü olan hiçbir şey bize yabancı değildir.

 

Her iki kitapta okunmaya değer güzellikte. Herkese tavsiye ederim.

 

Unutmayalım ki! Medeniyetin temeli hikmettir; “hikmet müminin yitiğidir, nerede bulursa almalıdır.” (Tirmizi İlm 19; İbn Mace Zühd 17)






FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÜLTÜR-SANAT Haberleri

YUKARI